කර්ම සියල්ලම එකම කාලයකදී විපාක නොදෙයි. විපාක දෙන කාලය අනුව කර්ම දෘෂ්ට ධර්ම වේද්ය කර්මය, උපපද්ය වේද්ය කර්මය, අපරාපර්ය්ය වේද්ය කර්මය සහ අහෝසි කර්මය ලෙස ප්රධාන කොටස් හතරකට බෙදා දක්වයි.
1. දෘෂ්ට ධර්ම වේද්ය කර්මය
දෘෂ්ට ධර්ම වේද්ය කර්මය යනු කර්මය කළ එම ජීවිතයේදීම විපාක දෙන කර්මයයි.
සතර සම්පත්තියෙන් යුත් දානමය කුශල බොහෝවිට මේ ජීවිතයේදීම යහපත් විපාක ලබාදෙයි. එසේම ධාර්මික ශ්රමණ, බ්රාහ්මණ හා ගුණවත් පුද්ගලයන්ට කරන අපරාධ ද සමහර අවස්ථාවලදී එම ජීවිතයේදීම අයහපත් විපාක ලබාදෙයි.
මෙම කර්මය ඉතා බලවත් නම් දින හතක් ඇතුළත වුවද විපාක දිය හැකිය. එතරම් බලවත් නොවන්නේ නම්, එම ජීවිතයේ ඕනෑම අවස්ථාවක විපාක ලැබිය හැකිය. එහෙත් බොහෝ කර්ම එම ජීවිතයේදීම විපාක නොදෙයි.
---
2. උපපද්ය වේද්ය කර්මය
උපපද්ය වේද්ය කර්මය යනු ඊළඟ උපතේදී (දෙවන භවයේදී) විපාක දෙන කර්මයයි.
මෙය පෙර විස්තර කළ ගරු කර්මය සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, මරණින් පසු ඊළඟ භවයේ විපාක දෙන කර්ම වශයෙන් හැඳින්වේ.
---
3. අපරාපර්ය්ය වේද්ය කර්මය
අපරාපර්ය්ය වේද්ය කර්මය යනු කර්මය කළ ජීවිතයෙන් පසු, තුන්වන භවයේ සිට ඕනෑම අවස්ථාවක අවකාශ ලැබුණු විට විපාක දෙන කර්මයයි.
මෙවැනි කර්ම වහාම විපාක නොදුන්නද, විපාක දීමේ ශක්තිය නැති නොවේ. සුදුසු අවස්ථාව ලැබෙන තුරු එය පවතින අතර, කල්ප ලක්ෂ ගණනක් ගත වුවද අවස්ථාව ලැබුණහොත් විපාක දීමට සමත්ය.
---
4. අහෝසි කර්මය
අහෝසි කර්මය යනු අතීතයේ විපාක නොදී, අනාගතයේද විපාක නොදෙන තත්ත්වයට පත්වූ කුශල හෝ අකුශල කර්මයයි.
අභිධර්මය අනුව, එක් චිත්ත වීථියක ජවන සිත් හතක් ඇතිවේ.
- පළමු ජවන චේතනාව – දෘෂ්ට ධර්ම වේද්ය කර්මයයි.
- සත්වන ජවන චේතනාව – උපපද්ය වේද්ය කර්මයයි.
- මැද ඇති ජවන පහ – අපරාපර්ය්ය වේද්ය කර්මයෝ වෙති.
එක් ජීවිතයකදී ඇති වූ පළමු ජවන චේතනාවන් එම ජීවිතයේදීම විපාක නොදුන්නේ නම්, මරණින් පසු ඒවා අහෝසි කර්ම බවට පත්වේ.
එසේම, සත්වන ජවන චේතනාවන් ඊළඟ භවයේ විපාක දීමට අවස්ථාව නොලැබුවහොත් ඒවාද අහෝසි කර්ම වෙයි.
නමුත් මැද ඇති ජවන පහෙන් උපන් අපරාපර්ය්ය වේද්ය කර්ම නිවන් ලැබෙන තුරු අහෝසි නොවේ. කල්ප ලක්ෂ ගණනක් ගත වුවද සුදුසු අවස්ථාව ලැබුණහොත් ඒවා විපාක දීමට සමත්ය.
---
නිගමනය
කර්මයේ විපාක ලැබීම සෑම විටම ක්ෂණිකව සිදු නොවේ. සමහර කර්ම මෙලොවදීම විපාක දෙන අතර, සමහර කර්ම ඊළඟ භවයේදී හෝ බොහෝ භව ගණනකට පසුවද විපාක ලබාදිය හැකිය. එබැවින් "කළ කර්මය කිසිදා නැති නොවේ; සුදුසු අවස්ථාව ලැබෙන තුරු එය පවතී" යන ධර්ම සත්යය සැමවිටම සිහි තබාගෙන කුශල කර්ම රැස් කිරීමටත් අකුශලයෙන් වැළකීමටත් උත්සාහ කළ යුතුය.
---
📚: පූජ්ය රේරුකානේ චන්දවිමල මහනාහිමියන්ගේ "බෞද්ධයාගේ අත්පොත