බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමට ආසන්න අවස්ථාවේදී භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා දේශනා කළ අවසාන අවවාදය බෞද්ධයන්ට ඉතා ගැඹුරු අර්ථයක් ඇති උතුම් ධර්ම අවවාදයකි.
“හන්දදානි භික්ඛවෙ, ආමන්තයාමි වො වයධම්මා සඞ්ඛාරා. අප්පමාදෙන සම්පාදෙථ.”
තේරුම:
“මහණෙනි, දැන් මම තොපට අවවාද කරමි. සියලු සංස්කාරයෝ නැසෙන ස්වභාවය ඇත්තෝ ය. අප්රමාදයෙන් සියල්ල සම්පාදනය කර ගනිව්.”
මෙය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවසාන අවවාදය යි.
🌿 “වයධම්මා සඞ්ඛාරා”
“සංස්කාරයෝ නැසෙන ස්වභාව ඇත්තෝ ය” යනුවෙන් මෙහි දේශනා කරන්නේ ලෝකයේ ඇති හේතු ප්රත්යයන්ගෙන් හටගත් සියලු දේවල අනිත්ය ස්වභාවයයි.
ශරීරය, වේදනාව, සංඥාව, සංස්කාර, විඤ්ඤාණය ඇතුළු සියලු සංස්කෘත ධර්මයෝ හටගෙන පවතින අතර අවසානයේ වෙනස් වී නැතිවී යති.
එබැවින් කිසිම සංස්කාර ධර්මයක් “සදාකාලික ය” යනුවෙන් අල්ලාගෙන සිටීම නුවණට ගැළපෙන්නේ නැත.
යෞවනය වයසට හැරෙයි. නිරෝගී ශරීරය රෝගයට පත්විය හැකිය. ජීවිතය මරණයෙන් අවසන් වේ. ලැබුණු ධනය නැති විය හැකිය. ප්රිය පුද්ගලයන්ගෙන් වෙන්වීමට සිදුවේ. සැපය දුක බවටත්, දුක සැප බවටත් වෙනස් විය හැකිය.
මේ සියල්ල තුළින් අපට පෙනෙන්නේ සංස්කාරයන්ගේ අනිත්ය ස්වභාවයයි.
🌿 “අප්පමාදෙන සම්පාදෙථ”
අවසාන වශයෙන් බුදුන් වහන්සේ අවධාරණය කළේ “අප්රමාදයෙන් සියල්ල සම්පාදනය කර ගනිව්” යන්නයි.
අප්රමාදය යනු කුසල් කිරීමට, පව්වලින් වැළකීමට, සිත දියුණු කිරීමට හා නිවන් මඟෙහි ගමන් කිරීමට නොපමා වීමයි.
ජීවිතය ස්ථිර නැති බැවින් “පසුව කරමි” යනුවෙන් කල් දැමීම සුදුසු නොවේ.
අද කළ හැකි කුසලය හෙටට කල් නොදැමිය යුතුය. අද කළ හැකි ධර්ම ශ්රවණය, භාවනාව, සීලය හා සිත පිරිසිදු කිරීමද කල් නොදමා කළ යුතුය.
🌿 අවසාන අවවාදයේ ගැඹුරු පණිවිඩය
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවසාන අවවාදය තුළ කරුණු දෙකක් ඉතා පැහැදිලිව දැක්වේ.
01. සියල්ල අනිත්ය බව අවබෝධ කරගැනීම.
02. ඒ අවබෝධය අනුව අප්රමාදීව නිවන් මඟෙහි කටයුතු කිරීම.
අනිත්ය බව දැනගෙනත් අප්රමාදී නොවන්නේ නම් එම දැනුමෙන් සම්පූර්ණ ප්රයෝජනයක් නොලැබේ.
එසේම අප්රමාදීව කටයුතු කළත් සංස්කාරයන්ගේ අනිත්ය ස්වභාවය නොදන්නේ නම්, ලෝකයේ දේවල් කෙරෙහි ඇති බැඳීම සම්පූර්ණයෙන් දුරු කරගැනීම දුෂ්කරය.
එබැවින් අනිත්යය අවබෝධ කරගෙන, අප්රමාදයෙන් ප්රතිපදාවේ යෙදීම බුදුපියාණන් වහන්සේගේ අවසාන අවවාදයේ හරයයි.
☸️ අප්රමාදය යනු කුමක්ද?
අප්රමාදී පුද්ගලයා,
- පව් කිරීමට නොපමා වෙයි.
- කුසල් කිරීමට පමා නොවෙයි.
- සීලය ආරක්ෂා කරයි.
- ධර්මය ශ්රවණය කරයි.
- ධර්මය සිහි කරයි.
- සතිපට්ඨානය වඩයි.
- සිතෙහි ඇති ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ දුරු කිරීමට උත්සාහ කරයි.
- ජීවිතයේ අනිත්ය ස්වභාවය නිතර සිහි කරයි.
- නිවන් මඟෙහි ඉදිරියට යාමට උත්සාහ කරයි.
🌿 අපට ලැබෙන අවවාදය
අපගේ ජීවිතය කොපමණ දිගු වේදැයි කිසිවකුට නිශ්චිතව කිව නොහැකිය.
එබැවින් “තව කල් තිබේ” යන සිතිවිල්ලෙන් ධර්ම කටයුතු කල් දැමීම නොකළ යුතුය.
අපට ලැබී ඇති මිනිස් ජීවිතය දුර්ලභය. බුදුසසුන හා සද්ධර්මය හමුවීම දුර්ලභය. එවැනි අවස්ථාවක් ලැබී තිබියදීත් අප්රමාදී නොවී කාලය ගත කිරීම මහත් පාඩුවකි.
බුදුපියාණන් වහන්සේගේ අවසාන වචන අපට සිහි කරන්නේ ජීවිතය ස්ථිර නොවන බවත්, කාලය නැවත නොලැබෙන බවත්, එබැවින් ලැබී ඇති අවස්ථාවෙන් ප්රයෝජන ගෙන ධර්ම මාර්ගයේ අප්රමාදීව ගමන් කළ යුතු බවත්ය.
«“වයධම්මා සඞ්ඛාරා — අප්පමාදෙන සම්පාදෙථ.”»
සියලු සංස්කාරයෝ නැසෙන ස්වභාව ඇත්තෝ ය.
එබැවින් අප්රමාදීව තමන්ගේ ධර්ම කටයුතු සම්පාදනය කර ගනිව්.
☸️ තෙරුවන් සරණයි!
රේරුකානේ චන්දවිමල මහනාහිමියන්ගේ බෞද්ධයාගේ අත්පොත ඇසුරෙන්.